Jaskinia Wielka Śnieżna: wszystko, co musisz wiedzieć o tej najgłębszej i najdłuższej jaskini w Polsce

Jaskinia Wielka Śnieżna: wszystko, co musisz wiedzieć o tej najgłębszej i najdłuższej jaskini w Polsce

Spis Treści

    Jaskinia Wielka Śnieżna to najgłębsza i najdłuższa jaskinia Polski oraz najgłębsza jaskinia w Tatrach. Jej wybitnie pionowy charakter, znaczne rozmiary studni Setki oraz Wielkiej Studni, a wreszcie niespotykana w Tatrach obecność aktywów ciągów wodnych w sporej części korytarzy sprawiają, że to miejsce wyjątkowe. Niektóre części Jaskini Wielkiej Śnieżnej wciąż są słabo zbadane i udokumentowane, stąd też nieustannie jest ona miejscem intensywnych poszukiwań odkrywczych. Choć w każdej tatrzańskiej jaskini istnieją spore szanse na odkrycie dotychczas niezbadanych obszarów, to właśnie tutaj nagromadzenie problemów eksploracyjnych jest szczególnie duże.

    - CZYTAJ TAKŻE -

    Panorama Tatr Wysokich, Dolina Pięciu Stawów Polskich

    Najdłuższa jaskinia w Polsce

    Jaskinia Wielka Śnieżna jest określeniem obejmującym pięć jaskiń odkrywanych i poznawanych niezależnie od siebie, które na przestrzeni lat zostały ze sobą połączone. Odnosi się ono do Jaskini Śnieżnej, Jaskini Wielkiej Litworowej, Jaskini nad Kotlinami, Jasnego Awenu i najmniejszej Jaskini Wilczej, która nie jest udostępniona taternikom. Długość dotychczas odkrytych korytarzy Jaskini Wielkiej Śnieżnej wynosi aż 23 753 metry, a różnica pomiędzy najwyżej i najniżej położonym jej punktem 824 metry. Korytarze systemu jaskini tworzą charakterystyczny obraz (większość z nich opada wraz z głębokością z północy na południe pod kątem około 70 stopni) – prawie wszystkie można z powodzeniem zmieścić na jednej płaszczyźnie. Z badań wynika, że Jaskinia Wielka Śnieżna stanowi ważne ogniwo w systemie odwadniania Czerwonych Wierchów, należących do zlewni Lodowego Źródła w Dolinie Kościeliskiej.

    Wejścia do Jaskini Wielkiej Śnieżnej

    Wejście do Jaskini Wielkiej Śnieżnej znajduje się w Wyżniej Świstówce w Dolinie Małej Łąki (Jaskinia Wielka Śnieżna, Jaskinia nad Kotlinami oraz Jasny Awen), w Dolinie Litworowej w zboczu Małołączniaka (Jaskinia Wielka Litworowa) oraz w Dolinie Małej Łąki w ścianach opadających z Kotlin do Niżniej Świstówki (Jaskinia Wilcza).

    Jaskinia Wielka Śnieżna - nacieki

    Poszczególne partie Jaskini Śnieżnej będącej największą jaskinią Jaskini Wielkiej Śnieżnej

    • Partie wejściowe do jaskini: otwór wejściowy do Jaskini Śnieżnej ma kształt trójkątny i mierzy około 2 metry szerokości oraz wysokości. Tuż za nim znajduje się stromo opadający korytarz Rura, który nieco dalej przechodzi w obszerny Lodospad o głębokości 50 metrów. Niżej znajduje się Salka z Wyciągiem oraz Wielka Studnia o głębokości 50 metrów. Tuż za nią rozpoczyna się ciąg progów zwanych Pierwszym Płytowcem (3 progi) oraz Drugim Płytowcem (2 progi). Dalej korytarz prowadzi aż do miejsca zwanego Pierwszym Biwakiem, znajdującym się na głębokości -280 metrów. W tym miejscu ciągnie się korytarz o nazwie Wodociąg z płynącym potokiem, który łączy poszczególne partie Jaskini Śnieżnej.
    • Studnie za Trawersem: partie te zaczynają się bocznym korytarzem na początku Wielkiej Studni. Korytarzyk przechodzi w studnie o różnej wysokości, które są położone równolegle do Wielkiej Studni. Najniższą z nich jest Beczkowata Studnia, która dochodzi aż do Pierwszego Płytowca.
    • Kominy Amoku i Partie Animatorów: będące boczną odnogą odchodzącą od Drugiego Płytowca, a dalej do Sali Lwa. W tych partiach znajdują się wysokie kominy, występujące, w większości, równolegle do Wielkiej Studni. Kominy Amoku zaczynają się w Sali Lwa, a największy z nich – Komin Szalonych Krów - ma 45 metrów wysokości. W tym miejscu zaczynają się także Partie Animatorów. Komin mierzący 35 metrów doprowadza do jednej z większych sal jaskini, zwanej Salą Wesołej Warszawki, od której odchodzą niezbadane do tej pory głębokie kominy i studnie.
    • Krakowskie Kominy: to partie Wielkiej Śnieżnej, które odchodzą od Wodociągu. Składają się z szeregu kominów połączonych dużymi salami, spośród których najwyższy ma 42 metry wysokości.
    • Ciągi Zakopiańskie oraz Partie Wrocławskie: Ciągi Zakopiańskie odchodzą od Wodociągu i mają charakter poziomy. Do ich najbardziej charakterystycznych miejsc zalicza się Salkę Gotycką z Wodospadem oraz Suchy Biwak. Od nich odchodzą Partie Wrocławskie, będące ciągiem korytarzy pnących się gwałtownie w górną partię jaskini. Znajdują się tam m.in. Białe Kaskady oraz Sala Trzech Kominów.
    • Warszawskie Kaskady: partie Jaskini Śnieżnej, które odchodzą od Salki Gotyckiej. W tym miejscu znajdują się liczne jeziorka, kaskady oraz wodospady.
    • Biała Woda – Przemkowe Partie: od Wodospadu I prowadzi kilka korytarzy, które dochodzą do miejsca zwanego Pod Wantą. Stamtąd, suchym korytarzem Korkociąg albo malowniczymi kaskadami, można dotrzeć do Salki ze Żwirem oraz Wodospadu II i Wodospadu III. Od Białej Wody odchodzą z kolei Przemkowe Partie, dla których charakterystyczne są: Komin Biwakowy, Ścieżka Zdrowia oraz dwa dużych rozmiarów korytarze – Meander Magisterski i Gang Olsena.
    • Marmitowy Korytarz – Błotne Łaźnie – Syfon Dziadka: to najniżej położona część Jaskini Śnieżnej. Od Białej Wody odchodzi w dół Marmitowy Korytarz, w którym znajduje się jeziorko. Dochodzi do Biwaku II, poniżej którego pojawia się potok tworzący Wodospad IV. W bok odchodzi Galeria Krokodyla, a w dół spływa potok tworzący Wodospad V. W tym miejscu korytarze się rozdzielają. Jeden prowadzi przez mającą 35 metrów głębokości Studnię Wiatrów aż do historycznego dna jaskini – Syfonu Dominiki, drugi poprzez trawers studni doprowadza wśród wodospadów i studni (m.in. Parszywej Studni) do najniższego miejsca Jaskini Wielkiej Śnieżnej dostępnego bez nurkowania – Syfonu Dziadka znajdującego się na głębokości -784,8 metra. Decydując się na nurkowanie w Syfonie Dominiki, można dotrzeć do niezalanych korytarzy jaskini, w których znajduje się Syfon Beaty. Idąc dalej korytarzem, mija się Wodospad VI, a następnie dociera do niezbadanych korytarzy z syfonem o nazwie Jeziorko X. Jak do tej pory osiągnięta w nim głębokość -7,1 metra jest najgłębiej poznanym punktem całej jaskini (-808 metrów).
    • Galeria Krokodyla – połączenie z Jaskinią Wielką Litworową: od Wodospadu IV w bok odchodzi korytarz z kaskadami, który prowadzi do Galerii Krokodyla. To w tym miejscu występują partie Koniec Świata i Koniec Świata II, Suchy Komin oraz Mokry Komin. Po wspięciu się trzema wysokimi kominami dociera się do Partii Za Czterema Zaciskami. W dalszej części znajduje się sztucznie poszerzona Szczelina Elektromagla, która łączy Jaskinię Śnieżną z Jaskinią Wielką Litworową.
    • Rejon Połączenia: Od części Jaskini Śnieżnej zwanej Partiami Animatorów odchodzą Partie za Kolankiem. W tym miejscu występują także korytarze z progami i ciekiem wodnym, które łączą się w Białej Skałce z Jaskinią Wilczą. W pobliżu znajdują się również korytarze łączące jaskinię z Jaskinią nad Kotlinami.

    Tatry Polskie - Dolina Pięciu Stawów Polskich

    - CZYTAJ TAKŻE -

    Pozostałe jaskinie wchodzące w skład Jaskini Wielkiej Śnieżnej

    • Jaskinia Wielka Litworowa: będąca drugą pod względem długości jaskinią w systemie Jaskini Wielkiej Śnieżnej. Wejście do niej znajduje się w Dolinie Litworowej, w zboczu Małołączniaka na wysokości 1906 metrów n.p.m. Jej długość wynosi 7185 metrów, a deniwelacja 370 metrów. Jaskinia Wielka Litworowa jest jaskinią o ukształtowaniu pionowym, której otwór wejściowy jest wylotem studni o głębokości 14 metrów. Prowadzi do głównego korytarza jaskini, od którego w bok odchodzą Partie Wielkanocne i Mieszkanko. Kolejno korytarz prowadzi przez głębokie studnie: Pierwszą Pięćdziesiątkę, Studnię Flacha oraz Drugą Pięćdziesiątkę. W bok odchodzą Partie Bielskie oraz Nowe Partie Bielskie, a z dna Drugiej Pięćdziesiątki korytarz główny prowadzi do progu Pierwszy Płytowiec, do Sali pod Płytowcem oraz trzech kolejnych Płytowców. Od nich też opada korytarz prowadzący do Magla, czyli miejsca, w którym Jaskinia Wielka Litworowa łączy się z Jaskinią Śnieżną.
    • Jaskinia nad Kotlinami: do której wejście znajduje się w Wyżniej Świstówce w Dolinie Małej Łąki w pasie skałek zamykających od góry Kotliny na wysokości 1875 metrów n.p.m. Jej długość wynosi około 1465 metrów, a deniwelacja sięga 433,5 metra. To jaskinia o ukształtowaniu pionowym. Zaledwie niewielki otwór prowadzi do korytarza rozszerzającego się w pochylnię schodzącą nad Studnię Zlotową o głębokości 74 metrów. Z dna studni prowadzi Korytarz Piarżysty, który dochodzi do Beczki, Studni Piętrowej, Studni pod Wantą, Studni z Mostami. Dalej znajduje się Czerwona Salka oraz studnie Mokra Czterdziestka i Studnia Szywały. Poniżej ciąg główny prowadzi już do największej studni w całym systemie Jaskini Wielkiej Śnieżnej – Setki, która ma 110 metrów głębokości. Na dnie Jaskini nad Kotlinami znajduje się połączenie z Jaskinią Śnieżną.
    • Jasny Awen: do którego otwór znajduje się 40 metrów od wejścia do Jaskini nad Kotlinami w Wyżniej Świstówce, w Dolinie Małej Łąki na wysokości 1852 metrów n.p.m. Długość Jasnego Awenu to około 115 metrów, a deniwelacja 61 metrów. Jest jaskinią o ukształtowaniu pionowym. Zaczyna się studnią o głębokości 10 metrów, a następnie korytarz opada w dół do zacisku Bumerang. Za nim znajdują się dwie studnie doprowadzające do Piarżystego Korytarza Jaskini nad Kotlinami.
    • Jaskinia Wilcza: będąca najmniejsza jaskinią w systemie Wielkiej Jaskini Śnieżnej. Wejście znajduje się w Dolinie Małej Łąki w ścianach opadających z Kotlin do Niżniej Świstówki na wysokości 1672 metrów n.p.m. Jej długość wynosi około 54,7 m, a deniwelacja 16 metrów. Jaskinia Wilcza rozpoczyna się 5-metrową pochylnią prowadzącą do progu o wysokości 7 metrów, a następnie do salki, która poprzez zacisk łączy się z Jaskinią Śnieżną.

    Przyroda Jaskini Wielkiej Śnieżnej

    Jaskinia Wielka Śnieżna jest jaskinią, w której występuje duża ilość cieków wodnych. Łączą się one w niższych partiach jaskini w coraz to większe ciągi wodne, które doprowadzają wodę aż do końcowych syfonów. Za sprawą barwienia potoku płynącego w Wodociągu wykazano, że woda, spływająca ciągiem głównym przez Syfon Dominiki, wypływa w Lodowym Źródle – dużym wywierzysku znajdującym się po wschodniej strony Doliny Kościeliskiej w Tatrach Zachodnich.
    W wielu miejscach Jaskini Wielkiej Śnieżnej występuje deszcz podziemny, a we wstępnych partiach zalegają ponadto większe ilości lodu oraz stałego śniegu. W Jaskini Wielkiej Litworowej zamarza jeziorko znajdujące się na dnie Pierwszej Pięćdziesiątki, a występujący tam lód utrzymuje się często do lata.
    Do tej pory w Jaskini Wielkiej Śnieżnej nie zostało zbadane występowanie fauny. Prawdopodobnie w jej systemie występuje głównie fauna wodna oraz nietoperze.

    Nietoperz, mieszkaniec jaskiń

    Historia odkryć systemu Jaskini Wielkiej Śnieżnej

    Na historię poznania całego systemu Jaskini Wielkiej Śnieżnej składa się kilka niezależnych odkryć. Stosunkowo najdłużej znanymi elementami systemu Jaskini Wielkiej Śnieżnej były Jaskinia Wielkie Litworowa oraz Jasny Awen. Otwór Jaskini Śnieżnej został odkryty w 1959 roku przez Józefa Frączka i Bronisława Nowinę-Noiszewskiego na podstawie wskazówek górali. Z kolei Jaskinię nad Kotlinami odkrył w 1966 roku Christian Parma, a Jaskinię Wilczą w 1996 roku w wyniku badania przepływu powietrza.
    Już w 1960 roku wyprawa pod kierownictwem Janusza Onyszkiewicza zeszła na głębokość -545 metrów, co dało wówczas Jaskini Wielkiej Śnieżnej 4. pozycję wśród najgłębszych jaskiń na świecie. Rok później wyprawie międzynarodowej udało się osiągnąć syfon na poziomie -567 metrów. W 1969 roku wyeksplorowano Jaskinię nad Kotlinami do -450 metrów i połączono ją z Jaskinią Śnieżną, nadając całości nazwę Jaskini Wielkiej Śnieżnej. Głębokość całego systemu została ustalona wówczas na 783 metry, co uplasowało jaskinię na 6. miejscu na świecie. W 1987 roku do systemu Jaskini Wielkiej Śnieżnej przyłączono jaskinię Jasny Awen, a w latach 1972-1985 pokonano Syfony Dominiki i Beaty oraz osiągnięto najniższy punkt jaskini (tj. Jeziorko X). W dalszej kolejności odkryto ciąg kominów zwany Partiami Wrocławskimi oraz Galerię Krokodyla, która na przełomie lat 1995-1996 połączyła się z Wielką Jaskinią Litworową, zwiększając tym samym deniwelację całej Jaskini Wielkiej Śnieżnej o ponad 200 metrów. W następnych latach w Partiach Przemkowych, Za Kolankiem, Amoku oraz Animatorów dokonano kolejnych odkryć o łącznej długości ponad 7000 metrów. W roku 1999 w skład całego systemu jaskini weszła także Jaskinia Wilcza, która jest jak dotąd najniższym otworem Jaskini Wielkiej Śnieżnej.

    Czego używają grotołazi do poruszania się po Jaskini Wielkiej Śnieżnej?

    W Jaskini Wielkiej Śnieżnej panują specyficzne i trudne warunki. Znajduje się tam wiele wąskich przesmyków, niektóre mają zaledwie 30 centymetrowy prześwit, do pokonania których niezbędny jest strój, który jest cienki i wytrzymały. Przy okazji średnia temperatura w jaskini to ok. 4°C, przy czym panuje tam duża wilgotność, więc zachodzi potrzeba wydajnej izolacji przed chłodem. Nie zapominajmy, że grotołazi muszą mieć ze sobą cały szpej niezbędny do poruszania się po jaskini.

    W warunkach wysokiej wilgotności panującej w Śnieżnej, stosuje się kombinezony ortalionu podgumowanego lub powlekanego PCV, które wprawdzie nie są zbyt oddychające, ale dobrze trzymają ciepło i zabezpieczają przed przemoczeniem. Jednoczęściowy strój jest o tyle wygodny, że nie przesuwa się, nie podwija i nie haczy. Wewnętrzną warstwę stanowią zwykle kombinezony wykonane z cienkiego polaru lub innych materiałów, które odprowadzają pot i trzymają ciepło nawet w wypadku przemoczenia, pod nimi zaś jest jeszcze miejsce na cienką bieliznę termoaktywną. W razie sytuacji kryzysowej i długiego oczekiwania na pomoc, speleolodzy w zanadrzu zawsze mają też folię NRC. Obuwie jaskiniowe stanowią specjalne gumowce o grubej podeszwie i głębokim protektorze. Niezbędne będą również nieprzemakalne rękawice, które muszą być na tyle elastyczne, by pozwoliły swobodnie operować liną i całym sprzętem.

    Poruszanie się po jaskini nie obędzie się bez kasku, który nie tylko chroni przed spadającymi kamieniami, ale też przed uderzeniem głową w strop czy potencjalnymi obrażeniami podczas wspinania. Pod kask ubiera się cienką, wełnianą lub polarową czapkę. Każdy grotołaz wyposażony jest też w oświetlenie, bez którego nie da się działać w pełnych ciemnościach. Obowiązkowa będzie tu czołówka i zapasowe baterie.

    Na właściwy szpej jaskiniowy składa się oczywiście biodrowa uprząż jaskiniowa, która spinana jest z przodu deltą stalową typu maillon. Do tego niezbędny jest zestaw karabinków, taśm i przyrządów zjazdowych, takich jak np. rolki zjazdowe Petzla. Grotołazi mają ze sobą też lonżę asekuracyjną, która w razie odpadnięcia speleologa od ściany rozpruwa się i przejmuje część energii podczas upadku czy asekuracji. Wchodzenie w górę odbywa się zazwyczaj po linie (rzadziej po drabinkach sznurowych) i wymaga też odpowiednich przyrządów samozaciskowych, tzw. małp, czyli np. poignee. Do tego niezbędna jest stópka, która przypomina strzemię i pozwala na podpieranie się i podciąganie na linie za pomocą nóg. Podczas poruszania się po jaskiniach funkcjonuje zasada dwóch punktów zabezpieczenia, dlatego też stosuje się shunta, który służy do autoasekuracji i blokuje linę podczas niekontrolowanego zjazdu.

    Do sprzętu zespołowego należy oczywiście dynamiczna lina do wspinaczki i statyczna, bardziej uniwersalna, do tego niezbędne są plakietki, które wkręca się w stałe punkty asekuracyjne znajdujące się w skale. Przy kilkudniowych ekspedycjach grotołazi zabierają również sprzęt biwakowy. Przedmioty pakuje się w worek transportowy, plecaki turystyczne z oczywistych względów są w jaskiniach niepraktyczne. Taki worek ciągnie się za sobą na krótkiej linie podczas przekraczania najciaśniejszych szczelin.

    sprzęt grotołaza

    Taternictwo jaskiniowe w Jaskini Wielkiej Śnieżnej

    Taternictwo jaskiniowe jest aktywnością łączącą w sobie sport, turystykę, a często także naukę. Zakłada się, że zwiedzanie jaskiń położonych w Tatrach rozpoczęło się co najmniej w XVII wieku – z tego też okresu pochodzi opis Mokrej Dziury w Dolinie Jaworowej. Na terenie Tatrzańskiego Parku Narodowego udostępniono wiele jaskiń, ale to właśnie Jaskinia Wielka Śnieżna cieszy się szczególnym zainteresowaniem wśród grotołazów. To tutaj zresztą rodziło się prawdziwe taternictwo jaskiniowe i tutaj wyruszają nowe pokolenia polskich grotołazów. Warto przy tym podkreślić, że Jaskinia Wielka Śnieżna, jako jedna z niewielu w polskich Tatrach, wciąż stanowi pole intensywnych poszukiwań odkrywczych. Świadczyć mogą o tym rozległe odkrycia wrocławskie w obrębie Galerii Krokodyla, Przemkowych Partiach i Partiach Za Kolankiem, warszawskie za Syfonem Marzeń, w Partiach Amoku i Animatorów, a wreszcie bielskie w Wielkiej Litworowej. Za sprawą licznych wypraw grotołazów z całego kraju, obszar Jaskini Wielkiej Śnieżnej praktycznie co roku jest powiększany przynajmniej o kilometr nowych korytarzy.

    Wypadki w Jaskini Wielkiej Śnieżnej

    Mimo tego, że na wyprawy do jaskiń tatrzańskich mogą wyruszać jedynie osoby odpowiednio przeszkolone, posiadające stosowne uprawnienia i będące członkami klubów taternictwa jaskiniowego, wciąż dochodzi w nich do wypadków. W tym miejscu należy mieć świadomość, że udzielenie pomocy na czas nie zawsze jest możliwe z uwagi na wybitnie trudny charakter akcji ratowniczych w jaskiniach, który wymaga specjalistycznego sprzętu i zaangażowania dziesiątek doświadczonych ratowników. Od chwili odkrycia Jaskini Wielkiej Śnieżnej doszło w niej do wielu wypadków, w tym kilku śmiertelnych.
    • W maju 1970 roku w Jaskini Wielkiej Śnieżnej doszło do pierwszego wypadku śmiertelnego, w wyniku którego, w jednej ze studni w Jaskini nad Kotlinami, zmarł z wyczerpania grotołaz z Gliwic, Witold Szywała. Dokładna data jego śmierci nie została ustalona, ponieważ dotarcie do niego okazało się niemożliwe. Jego ciało zostało wydobyte na powierzchnię po dwóch miesiącach, 19 lipca. W akcję zaangażowanych było 54 ratowników i grotołazów, z których jeden został ranny.
    • W sierpniu 1971 roku w Jaskini Wielkiej Śnieżnej zginął doświadczony grotołaz z Częstochowy, Marek Żelichowski. Do wypadku doszło przy wychodzeniu z Jaskini nad Kotlinami, w studni wejściowej, w wyniku przetarcia prusika (węzła stosowanego we wspinaczce).
    • W lipcu 1994 roku w Parszywej Siedemnastce zginął 24-letni grotołaz z Wrocławia, który nie miał asekuracji.
    • W sierpniu 1997 roku w Studni Wiatrów zginął grotołaz ze Słowacji. Wypadł z liny na skutek niezwiązanego na jej końcu węzła.
    • W listopadzie 2001 roku w Studni z Mostami zginął doświadczony grotołaz z Katowic, Waldemar Mucha. Został uderzony spadającym kamieniem.
    • W sierpniu 2019 roku w Przemkowych Partiach, w wyniku odcięcia przez wodę, zginęło dwóch grotołazów z Wrocławia. Po skomplikowanej, trwającej 5 dni akcji wysadzania skał w Jaskini Wielkiej Śnieżnej ratownikom TOPR-u udało się dotrzeć do miejsc, w których można było dostrzec ciała. Wydobycie ich zostało zaplanowane na następne tygodnie.

    grotołaz w jaskini



    Powiązane produkty

    © Copyright 2019 by e-Horyzont. All Rights Reserved.